Wie neemt de menselijke emotie voor zijn rekening?

“Dit is mijn eerste film die ik niet compleet haat,” zegt Aki Kaurismäki, de Finse regisseur van Le Havre in een interview met de Volkskrant. Een vreemde uitspraak, maar als je als Fin in staat bent om zo’n Franse film te regisseren, roept dat ook enig wenkbrauwfronsen op.

Le Havre is zo Frans als Frankrijk kan zijn; het is een ode aan de wijn, de prachtige taal, Le Renault douze, het cliché van de accordeon; er hangt een sfeer die alleen een Franse havenstad uit kan ademen; de Normandische invasie heeft er zijn sporen nagelaten.

Dan worden kunst en leven een...

Soms sla je een roman dicht en merk je bewust op dat je door het lezen rijker bent geworden. Je hebt een tijdlang meegeleefd met een aantal personages die door hun belevenissen of door de tijd waarin ze leefden jou als lezer iets hebben geleerd. Dat is absoluut het geval als je ‘Het grote zwijgen’ van Erik Menkveld tot je hebt genomen. Er ontstaat zelfs een verlangen om nog meer te weten te komen over de twee hoofdpersonen: de componisten Alphons Diepenbrock en Matthijs Vermeulen.

Lachend naar adem happen.

In Brooklynpark, gelegen in New York, slaat de elfjarige Zachary met een stok tegen het hoofd van de even oude Ethan. Gevolg: twee tanden eruit en een dikke lip. De ouders van beide jongens, Penelope en Michael (Jodie Foster en John C. Reilly) en Alan en Nancy (Kate Winslet en Christopher Waltz) komen bij elkaar om de zaak bij te leggen.

De hele film speelt zich af in een appartement in New York, de stad waar de Verenigde Naties zijn gehuisvest, de stad waar zoveel verschillende nationaliteiten al eeuwen in vrede met elkaar samenleven. Als de hele wereld daar bijeenkomt om resoluties te bedenken die verder bloedvergieten zullen tegengaan, dan moeten deze verstandige ouders dit dispuut ook zonder een noemenswaardig conflict af kunnen handelen. Ze willen toch een voorbeeld zijn voor hun eigen zonen?

Onweerstaanbaar straatschoffie

Billy Casper, de hoofdpersoon in de Engelse cultclassic ‘Kes’ uit 1969 van regisseur Ken Loach, is een straatschoffie. Vroeg in de ochtend brengt hij kranten rond en pikt melk en eieren van de melkboer. Voor de politie is hij geen onbekende. Op school kan hij niet stilzitten en maakt hij de leraren gek met zijn dromerige gedrag en zijn grote bek. Al in de eerste scene word je smoorverliefd op deze vijftienjarige knul, gespeeld door David Bradley, die gewoon in Barnsley op school zat en dankzij deze film later acteur is geworden.

Hors Satan

Voor een publiek dat het prettig vindt om uitgedaagd te worden

Het waait in het Noord-Franse duinlandschap. Het geluid van de wind, de briesende klanken vormen een personage op zich, een personage dat binnendringt in je gehoor. Een man loopt door het woeste landschap, hij zakt door zijn knieën en bidt. Dan loopt hij verder. Wie is hij? Geruis van bladeren.

Iedere ochtend klopt hij op een deur. Een jonge vrouw doet open en geeft hem twee boterhammen, soms neemt ze zijn was aan of overhandigt hem de schone was. De vrouw lijkt naar hem te verlangen, vraagt of hij haar wil kussen. Hij prefereert een kameraadschap, met haar kan hij door de natuur struinen. Duinen, bossen, uitgestrekte open vlaktes, maar ook struikgewas waar hij zich kan verstoppen, moeras en vennen. Hors Satan trekt je op een dwingende wijze de natuur in. De film plaatst de kijker in stille beelden, stillevens van de natuur.

Met losse eindjes gedachten aan elkaar knopen

In de tweede lezing over schrijven, gebundeld in ‘Aanvallend spel’ schrijft Thomas Roosenboom dat het literaire personage een strevend personage is. Op pagina 33 staat: ‘In een goede roman veroorzaakt het streven van de hoofdpersoon altijd een strijd, speelt zich een wedstrijd af, en daarom kost het geen enkele moeite zo’n boek uit te lezen.’

Deel 1 van Mathijsens debuut heeft als titel: ‘Waarin Carmen Chris voor het eerst ziet.’ Het is de eerste zin die de lezer leest, en waar een belofte in schuilt. Die belofte wordt echter pas ingelost op pagina 71. Dat is niet zo heel erg, want een geoefende lezer kan dat verlangen best uitstellen, maar dan hoopt hij dat die eerste 70 pagina’s opbouwen naar die ene ontmoeting.

De man in de sneeuw

Aan de voet van een berg, hartje winter, ligt een man uitgestrekt in de sneeuw. Zijn zwarte kleren steken scherp af tegen de witte vlakte. Zijn linkerarm ligt uitgestrekt naast zijn lichaam. Zijn mond is een brede streep, alsof hij toch nog iets wilde zeggen. Een hoed is van zijn hoofd gewaaid.

Van een afstand kijken twee mannen zwijgend toe. Zij dragen dezelfde hoed als die van de man in de sneeuw.

De lange man steekt zijn handen in zijn zakken en schraapt zijn keel. ‘Eindelijk, gevonden.’